czwartek, 12 lutego 2026

Oddziały antykomunistyczne w powiecie zgorzeleckim po 1945r. Dlaczego ???

......
.. idź wyprostowany wśród tych co na kolanach ...
.. ocalałeś nie po to aby żyć, masz mało czasu ...
.. nagrodzą cię .. chłostą .. zabójstwem na śmietniku 
    
    Decyzje zapadłe 
na konferencjach w Teheranie, Jałcie i Poczdamie przywódców USA, ZSRR, Wielkiej Brytanii przesądziły o granicach powojennej Polski. Zajęta przez Sowietów odbudowała się już jako państwo tzw. „ludowe” zarządzane przez komunistów z sowieckiego nadania.
    Terytorium powojenne Polski było o ok. 20% mniejsze do II RP. Połowę jej obszaru włączyło ZSRR, w tym Lwów, Stanisławów, Łuck, Wilno oraz woj. wileńskie, poleskie, wołyńskie, lwowskie, tarnopolskie, nowogródzkie, stanisławowskie. 
    Granicę wschodnią Polski ustalono na linii Curzona zgodnej z żądaniami bolszewików z 1920r. oraz układu  ZSRR i III Rzeszy Niemiec po zajęciu we wrześniu 1939r. Polski zgodnie z paktem Ribbentrop-MołotowNatomiast na zachodzie i północy Polska otrzymała ziemie należące do III Rzeszy, a wcześniej jako lenno Pruskie wobec Rzeczypospolitej Obojga Narodów
 Przejmowanie kraju
Zaczną od rabunku, wywozu zasobów, niszczenia struktur
Kto stawia opór - znika
Kto złoży hołd - dostanie nagrodę, stanowisko, 
wstęp do elity, .. 
Do życia "za darmo" chętnych jest więcej 
niż do walki o wolność.
Zabiorą ziemię, lasy, niezależność, 
w szeregach buntu znajdą tajnych do niszczenia oporu.
.... zaakceptują system, 
gdzie niewolnictwo ma instytucję, a rabunek - pieczęć.
 
   Liczba obywateli Polski po wojnie spadła o ok. 30% do ok. 24 mln. Najdotkliwsze straty były wśród inteligencji, elit planowo niszczonej przez Niemców i SowietówZ terenów zabranych przez ZSRR do Polski przesiedlono ok. 2 mln Polaków, a do republik w ZSRR ok. 500 tys. Białorusinów, Litwinów i Ukraińców. Do 1946r. wróciło do Polski ponad 700 tys. Polaków z przymusowych robót, obozów zagłady w Niemczech, a kolejne 600 tys. w związku ze zmianami granic było już w Polsce
    Polska stała się krajem niemal narodowym, ale nadal w ZSRR 
pozostało ok. 1,6 mln Polaków oraz ok. 1,5 mln polskiego pochodzeniaEksterminacja elit Polski, przymusowe wywózki na roboty do Niemiec, do gułagów w Rosji zniszczyły więzi co ułatwiło komunistom przejęcie władzy nad narodem wyrwanym z wielowiekowych miejsc zamieszkania. Polacy od początku angażowali się w budowę od nowa życia rodzinnego, próbując zapewnić sobie środki do życia. Ta sytuacja kwestie suwerenności państwa i prawomocności komunistycznej władzy odsuwała często na dalszy plan. 
    Sowieci, w tym czasie uwięzili reprezentantów Polskiego Państwa Podziemnego (PPP), zapewnili ochronę komunistom i ich zwolennikom do czasu stworzenia na wzór NKWD Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP). W głąb ZSRR wywieziono kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy AK przede wszystkim z Okręgów Wileńskiego, Nowogródzkiego, Lwowskiego, Tarnopolskiego, Stanisławowskiego, Lubelskiego. 
    Latem 1945r. Sowieci z pomocą komunistów przeprowadzili tzw. Obławę Augustowską, po której zaginęło ok. 700 osób zwaną II KatyniemRozbicie struktur Polskiego Państwa Podziemnego nie zakończyło oporu w Polsce. 
    B
rak poparcia dla Polskiej Partii Robotniczej (PPR) powodował, że komuniści godzili się na angażowanie do administracji osób nie związanych, bowiem PPR w 1945r. liczyła 190 tys. członków. Działania te wynikały ze słabości komunistów, którym bezpieczeństwo gwarantowała milionowa 
Armia Sowiecka obecna na terytorium do Polski do 1993
    Polska Partia Socjalistyczna (PPS) była jeszcze w konspiracji, kiedy komuniści zarejestrowali swoje PPS na czele z J. Cyrankiewiczem oraz E. Osóbką-Morawskim. Kolejno zainicjowali powstanie Stronnictwa Ludowego przejmując nazwę czołowej przedwojennej partii ludowców, co zmusiło ludowców do zarejestrowania partii pod nazwą Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL). 
PSL została największą partią w powojennej Polsce mogącą stawić realny opór polityczny komunistom, którzy likwidowali przeciwników utrzymując chwilowe poprawne relacje z pozostałymi partiami.  
    Komuniści powołali Stronnictwo Demokratyczne, a do partii kolejnych niezależnych wprowadzali działaczy, którzy je rozsadzali. 


    Już od października 1943r. wewnątrz struktur AK pod kierownictwem Komendanta Kedyw gen. Augustyna Fieldorfa-Nil tworzona antysowiecka i antykomunistyczna organizacja Niepodległość zwaną NIE, rozwinięta po wejściu Sowietów w Obszarze Lwów AK po aresztowaniu Komendanta Obszaru AK Lwów i Komendantów Okręgów AK. 

- Struktura Okręgu Lwów NIE 1944

Na bazie tej organizacji po aresztowania jej przywódców powstała Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj (DSZ na Kraj).  

1 Brygada Kadrowa 5 Dywizji Lwowskiej, czy Eksterytorialny Okręg Lwów AK WiN

Ewakuacja z Kresów żołnierzy Obszaru Lwów AK na Dolny Śląsk w 1945r.

    Uznanie przez Zachód Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej 
utworzonego przez komunistów sprawiło, że gasła nadzieja na konflikt zbrojny Aliantów i ZSRR. Szansę upatrywano jeszcze w gwarantowanych wyborach, co dało początek walki politycznej i we wrześniu 1945r. powołano organizację 
Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość (WiN) zakładającą, że cel może zostać osiągnięty przez aktywność polityczną.

Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość” - 2 września 1945

    Zrzeszenie WiN było najliczniejszą antykomunistyczną organizacją ukierunkowaną na działania polityczne, propagandę wyborczą, ujawnianie komunistycznych zbrodni, zapewnienie niezależnej informacji. Kolejnymi jego prezesami byli: 
- I Zarząd Główny  - płk. Jan Rzepecki aresztowany jesienią 1945 r.,
- II Zarząd Główny - płk Franciszek Niepokólczycki aresztowany w 1946r.
- III 
Zarząd Główny - płk Wincenty Kwieciński aresztowany na początku 1947r. 
- IV Zarząd Główny - płk. Łukasz Ciepliński,
 ostatni prezes kierował do jesieni 1947r., które zakończyło niepodległościową działalność WiN. 

Pośmiertny awans zamordowanych 1 marca 1951r. żołnierzy IV Zarządu Zrzeszenia WiN  

por. Ryszard Lazarowicz syn z-cy Prezesa IV ZG WiN "Klamry" zmarł w Zgorzelcu 

    W związku z działaniami prowadzonymi przez NKWD i MBP wobec żołnierzy konspiracji nie zdołano zdemobilizować wszystkich oddziałów zbrojnych, które zapewniały przetrwanie oraz ochronę ludności przed komunistami. W latach 1948 - 52 bezpieka prowadziła działania operacyjne o krypt. Cezary tworząc fikcyjną V Komendę WiN i rozbijając pozostałości konspiracji poakowskiej, dezinformując polskie uchodźstwo polityczne oraz państwa zachodnie. 
Do najbardziej znanych poakowskich oddziałów należały dowodzone przez:
- mjr. Mariana Bernaciaka ps. Orlik  

Żołnierz Wyklęty oddziału AK - WiN ps. Huragan inspektoratu Puławy mjr. Mariana Bernaciaka ps. Orlika na ziemi zgorzeleckiej 

- mjr. Hieronima Dekutowskiego ps. Zapora   

- Żołnierze Wyklęci mjr Zapory, Jerzy Siwecki ps. Bachus, Kazimierz Pawłowski ps. Nerw upamiętnieni w Jeleniej Górze

    Oprócz poakowskiego Zrzeszenia WiN na terenie Polski okupowanej przez sowietów działały licznie rozdrobnione organizacje powstałe w związku z rozwiązaniem AK. Celem tych organizacji było doprowadzenie do stworzenia wolnego i suwerennego państwa. Po wejściu Sowietów wielu żołnierzy, żeby przeżyć w związku z represjami i aresztowaniami wróciło do konspiracji. 
- Ruch Oporu Armii Krajowej - Armia Krajowa Obywatelska 
- Konspiracyjne Wojsko Polskie Warszyca 

Żołnierz Wyklęty ps. Zorza z pól największej bitwy AK w Łódzkiem 8 lipca 1945r. na ziemię lubańską

- Zbrojna grupa antykomunistyczna Trojanowskiego w pow. zgorzeleckim 1950 - 1952 na terenie Węglińca

- Wielkopolska Samodzielna Grupa Ochotnicza Warta ppłk. Andrzeja Rzewuskiego ps. Hańcza
- Samodzielny Batalion Operacyjny kpt. Antoniego Żubryda ps. Zuch
- 5 Wileńska Brygada AK mjr. Zygmunta Szendzielarza ps. Łupaszko podległa pod Eksterytorialny Okręg Wileński AK zwany 
Ośrodek Mobilizacyjny Okręgu Wileńskiego AK (głównie na Dolnym Śląsku) 

Żołnierz Wyklęty Wileńskiej AK ps. Józef na ziemi zgorzeleckiej 

Ośrodek Mobilizacyjny Okręgu Wileńskiego AK 1944 - 1948 cz. 1 - 4

Szwadron Zdzisława Badochy ps. Żelaznego 5 Wileńskiej Brygady AK mjr. Łupaszki na Warmii i Mazurach

- Eksterytorialny Okręg Lwowski AK 5 Dywizji Piechoty  

Obrońcy Hanaczowa, żołnierze Eksterytorialnego Okręgu Lwów AK - WiN, Rejonu Lubań Śląski, Zgorzelec, Kłodzko, Nysa  

 - 40 pułk piechoty 5 DP AK Obwodu Przemyślany podczas Akcji Burzy i jego żołnierze na ziemi zgorzeleckiej

1 Brygada Kadrowa 5 Dywizji Lwowskiej, czy Eksterytorialny Okręg Lwów AK WiN na Dolnym Śląsku

- Kadry Lwowskich Oddziałów Leśnych Warta AK w jeleniogórskim wrzesień 1945 

- Ppłk. Anatol Sawicki ps. Młot, ostatni komendant Okregu Lwowskiego AK - WiN w Lubaniu Śląskim  

- Franciszek Garwol ostatni dowódca I Brygady Kadrowej V Dywizji Lwowskiej 1948-56   ---  

mjr Dragan Sotirovič ps Draża d-ca oddziału lwowskiej AK, zgrupowania Warta - burmistrzem Leśnej

W Pieńsku k. Zgorzelca zmarł gen bryg. Władysław Filipkowski 17 kwietnia 1950r. - Komendant Obszaru Lwów AK   

- Zgrupowanie Partyzanckie Błyskawica por. Józefa Kurasia ps. Ogień na Podhalu 

Rozbicie ubeckiego aresztu w Limanowej, przez Kamienną Górę do oddziału Ognia, wrocławski profesor światowej sławy

- pojedyncze oddziały, zgrupowania partyzanckie o różnym rodowodzie.

5 lipca 1945r. przekroczyli granicę w okolicach Zgorzelca

Bogatynia na szlaku kurierów II Korpusu Polskiego, żołnierzy AK - WiN   - 

Oddział Romana Jedwabińskiego ps. Lew w pow. lwóweckim   

Grupa kpt. Bednarkiewicza w Zgorzelcu

- Konspiracja niepodległościowa na Dolnym Śląsku w latach 1945 - 55

    Równoległe rozwijała się konspiracja Obozu Narodowego skupiona w Narodowym Zjednoczeniu Wojskowym (NZW) powstała w końcu 1944r. z połączenia NOW i NSZ, do którego także weszła Organizacja Polska (OP). Konspiracja narodowa była najdłużej działającą, bo do połowy 50 lat antykomunistyczną organizacją na terenie Polski, która w swoich szeregach skupiała wielu żołnierzy AK z rozbitych oddziałów i organizacji. 

- Brygada Świętokrzyska NSZ komórka Zgorzelec  

 - Legion. 11 sierpnia utworzono Brygadę Świętokrzyską NSZ, na pogórzu Karkonoskim

 Komendant Główny NZW płk Bronisław Banasik ps. Stefan mieszkaniec Przemkowa w Lubuskiem

Narodowe Zjednoczenie Wojskowe - jedna z największych organizacji antykomunistycznych  

    Podziemie narodowe dowodzone było m. in przez płk. Tadeusza Danilewicza i ppłk. Stanisława Kasznicę i dysponowało zgrupowaniami leśnymi dowodzonymi m.in. przez:
- kpt. Henryka Flamego ps. Bartek na Śląsku Cieszyńskim 

Żandarmeria Sił Podziemnych - nieznana organizacja byłych żołnierzy NSZ mjr. Bartka nieopodal Jeleniej Góry  

Łącznik oddziału konspiracji antykomunistycznej NSZ mjr "Bartka" i KWP gen. "Warszyca", żołnierz AK w Brennej - nieznany czy zapomniany na Łużycach

    W latach 1946 - 47 w oddziałach podziemia antykomunistycznego  walczyło 15–20 tys. żołnierzy, a ze współpracownikami ok. 200 tys. Polaków. Dowódcy nie widząc możliwości samodzielnego wywalczenia niepodległości, liczyli na wybuch wojny między zachodnimi aliantami, a ZSRR lub zwycięstwo Mikołajczyka wyborach do Sejmu. 
    Akcje zbrojne
były ograniczane do minimum, miały przede wszystkim charakter samoobrony, były odpowiedzią na represje lub obroną lokalnej ludności przed komunistami, służyły zapewnieniu środków na dalszą działalność, które zgodnie z regułami okupacji akcje rekwizycyjne prowadzano w instytucjach reprezentujących reżim (zakłady, spółdzielnie itp.) u reprezentantów władzy (aktywnych członków PPR-PZPR, partii satelickich, osób uznawanych za współpracowników UB i MO). Działania mierzono w aktywnych działaczy komunistycznych (kary chłosty lub likwidacje), a akcje zbrojne przeciwko aparatowi represji (siedziby UB, MO, obozy i więzienia) celem uwolnieniem aresztowanych, likwidacji funkcjonariuszy i agentów reżimu. 
    W latach 1945 - 46 w niektórych regionach podziemie było tak silne, że kontrolowało gminy, powiaty, zmuszając reprezentantów władzy komunistycznej do ukrywania się bądź ucieczki.

    Na Kresach sytuacja Polaków była dramatyczna z powodu fali represji, kolejnych zsyłek do sowieckich obozów koncentracyjnych. Polaków usuwano z większych miast jak Wilno i Lwów, natomiast utrudniano wyjazdy ze wsi. Na terenach wcielonych do republik białoruskiej i litewskiej Polacy dążyli do pozostania na ojcowiźnie, w nadziei, że powrócą one w granice Rzeczypospolitej. 
    Największa fala wysiedleńców płynęła z ziem włączonych do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej, zwłaszcza z Wołynia w wyniku rzezi ukraińskich na Polakach dokonywanych w latach 1943–1945.

Hanaczów – dwa ataki band UPA oraz Niemiecka pacyfikacja unicestwiły kresową wieś w maju 1944r

Nauczanie w języku polskim było zakazane, prowadzono kolektywizację, opornych zsyłano, mężczyzn wcielano do Armii Czerwonej, zamykano kościoły, aresztowano duchownych, zakazywano posługi kapłańskiej. Walkę zbrojną z sowieckim okupantem prowadziły oddziały AK na Kresach zajętych przez Sowietów. Choć większość struktur przerzucono na obszar nowej Polski oddziały takie istniały na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie. Większość oddziałów została rozbita w 1945r. Na Nowogródczyźnie ppor. Anatol Radziwonik ps. Olech poległ w walce wiosną 1949r. 

Żołnierz Wyklęty Nowogródzkiej AK ps. Mały na ziemi zgorzeleckiej  

- Żołnierz Wyklęty Nowogródzkiej AK ps. Pożeracz, ocalały z rozbitego oddziału samoobrony wileńskiej por. Komara z Puszczy Rudnickiej do Zgorzelca

    Komuniści zablokowali udział w życiu politycznym Stronnictwu NarodowemuPPS-WRN z Kazimierzem Pużakiem, organizacjom piłsudczykowskim jak Stronnictwo Niezawisłości Narodowej, czy Polskie Stronnictwo Demokratyczne. W 1946r. antykomunistyczne organizacje utworzyły Komitet Porozumiewawczy Organizacji Demokratycznych Polski Podziemnej, który miał reprezentować polityczną siłę dążących do odbudowy niepodległej Polski nawiązując do działań Rządu Jedności Narodowej w Polskim Państwie Podziemnym podczas okupacji. Działacze zostali aresztowani przez bezpiekę na początku 1947r.

Działacze opozycji i konspiracji mieli nadzieję, 
że Zachód zgodnie z obietnicami dopilnuje 
w czasie wyborów procedur demokratycznych.

Komuniści do walki z podziemiem powołali Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, stworzyli Komisję Specjalną do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym, która w trybie pozasądowym kierowała każdego, kogo działalność godziła w "interes społeczny" do obozów pracy niewolniczej, a za działalność na rzecz niepodległej Polski skazywały Wojskowe Sądy Rejonowe. W sierpniu 1945r. komuniści ogłosili tzw, amnestię dla żołnierzy i działaczy podziemia, jako szansę na normalne życie, która służyła jednak ewidencjonowaniu konspiratorów. 
    W 1945r. ujawniło się  ok. 34 tys. żołnierzy, a wielu wkrótce zostało aresztowanych, co spowodowało powrót do konspiracyjnej. 
W latach 1944 - 55 sądy komunistyczne, wojskowe, powszechne, wydały ponad 8 tys. wyroków śmierci, a w więzieniach zmarło, zostało zabitych podczas przesłuchań 21 tys. osób. 
    Wystąpienia przeciwko reżimowi przyjmowały formę demonstracji, protestów, strajków, odmawiania świadczeń, bojkotu działań, dezercji z ludowego Wojska Polskiego, uchylania się od poboru, dowcipy polityczne, wierszyki i piosenki. 
    W przededniu święta 3 Maja w 1946r. uznawanego za święto państwowe komuniści wydali zakaz urządzania obchodów, które stały się pretekstem do manifestowania niechęci. Do manifestacji i starć doszło w woj. gdańskim, katowickim, kieleckim, krakowskim, łódzkim, poznańskim, rzeszowskim, szczecińskim, warszawskim, dolnośląskim. Brutalnie spacyfikowano obchody w Krakowie, gdzie funkcjonariusze zabili kilka osób, kilkadziesiąt ranili, a kilkaset aresztowali. 

Pierwsze protesty studentów wobec komunistów 3 maja 1946r. w Krakowie, Wiśle, Poznaniu, Wrocławiu, Warszawie ...  

Jedyna taka defilada oddziałów Żołnierzy Wyklętych 3 maja 1946r. w Wiśle

    Referendum przeprowadzone 30 czerwca 1946r. poprzedzone akcją zwalczania opozycji politycznej, przede wszystkim PSL, podziemia niepodległościowego zostało sfałszowane, a oficjalnie wyniki ogłoszono 12 lipca ogłoszono. Zatajone wyniki,pokazały, że 80% głosujących opowiedziało się przeciwko komunistom

Brak reakcji państw zachodnich na fałszowanie wyników referendum były sygnałem dla komunistów.

    Po referendum komuniści uderzyli w podziemie i PSL, a termin wyznaczono na zimę 1946/47r. Za szczególnie niebezpieczne uznano lubelskie, krakowskie, rzeszowskie, białostockie i warszawskie. Prowadzone obławy rozbiły zgrupowania, oddziały poakowskie, narodowe NSZ, NZW. W okresie przedwyborczym zamordowano ok. 140 działaczy PSL, aresztowano ok. 10 tys. w tym 149 kandydatów na posłów, zawieszono działalność kilkudziesięciu powiatowych struktur PSL, w 10 okręgach unieważniono listy PSL.         Na 6726 obwodów wyborczych tylko w 296 dopuszczono mężów zaufania z PSL (połowa zwerbowana przez UB), co umożliwiało dokonanie wyborczego fałszerstwa. 
    Wybory do Sejmu w 1947r. spowodowały, że komuniści skreślili z list wyborczych
 ok. 400 tys. osób, aresztowali ok. 80 tys. ludzi. 
    Wg komunikatu z 31 stycznia 1947r. w wyborach wzięło udział 90 proc. uprawnionych,a komuniści i ich sojusznicy uzyskali 80 proc. głosów, natomiast PSL tylko 10 proc.

Ku Waszej Pamięci Żołnierze Wyklęci ziemi zgorzeleckiej

- Żołnierze Wyklęci, których połączyła ziemia zgorzelecka

- Żołnierze Wyklęci ziemi zgorzeleckiej - ilu Was było?

    W lutym 1947r. komuniści ogłosili tzw. amnestię, w wyniku której 23 tys. oskarżonych zostało zwolnionych, a skazanym za działalność niepodległościową złagodzono kary, 53 tys. żołnierzy ujawniło się wobec bierności aliantów i utraty nadziei na konflikt z ZSRR.
21 października 1947r. zagrożony aresztowaniem Mikołajczyk opuścił Polskę. Na początku 1948 r. w Polsce walczyły pojedyncze oddziały partyzanckie, najsilniejsze we wschodnich rejonach Polski i powstawały konspiracyjne organizacje młodzieżowe.

Pieńska organizacja niepodległościowa - "Jest nas 34"

Źródła: