Zapraszam Państwa do zapoznania się z postacią ziemi zgorzeleckiej, który podjął walkę o Polskę podczas agresji Niemców na Kępie Oksywskiej w Gdyni i kolejno w krakowskim Żelbecie.
Zdarzenia opisuję na kanwie wydarzeń historycznych, a za wszelakie omyłki przepraszam. Nasz Żołnierz urodził się tuż koło Krakowa. Po ukończeniu Rzemieślniczej Szkoły Zawodowe w Świątnikach Górnych w 1932r. z rodzicami przeniósł się do Gdyni, gdzie jego ojciec otrzymał pracę w Stoczni Marynarki Wojennej.
We wrześniu 1939r. jako 15-letni harcerz został łącznikiem walczących oddziałów WP podczas walk o
Zdarzenia opisuję na kanwie wydarzeń historycznych, a za wszelakie omyłki przepraszam. Nasz Żołnierz urodził się tuż koło Krakowa. Po ukończeniu Rzemieślniczej Szkoły Zawodowe w Świątnikach Górnych w 1932r. z rodzicami przeniósł się do Gdyni, gdzie jego ojciec otrzymał pracę w Stoczni Marynarki Wojennej.
We wrześniu 1939r. jako 15-letni harcerz został łącznikiem walczących oddziałów WP podczas walk o
W czerwcu 1942r. po zakończeniu nauki w Rzemieślniczej Szkole Zawodowej w Świątnikach Górnych, zdając egzamin na czeladnika ślusarza podjął pracę w Krakowie w Zakładach Budowy Maszyn i Aparatury im. L. Zieleniewskiego (jeden z najstarszych zakładów przemysłowych w Polsce z 1804r.), gdzie Niemcy produkowali m.in. skorupy do granatów i min morskich, elementy konstrukcyjne łodzi podwodnych oraz osłaniacze okrętów przed minami.
Po ukończeniu kursu podoficerskiego awansuje na stopień kaprala i służył w III plutonie 14 kompanii batalion AK Żelbet. Kolejno bierze udział w wielu akcjach dywersyjnych w tym. m.in na Dworcu Towarowym w Krakowie oraz sabotażowych pod Słomikami, Miechowem i Bochnią.
Żelbet objął północno-zachodnie obszary Krakowa oraz obecne dzielnice Dąbie, Grzegórzki, podkrakowskie wsie oraz prawobrzeżną część Krakowa na Piaskach Wielkich.
Wiosną 1941r. prowadzone aresztowania
Na przełomie 1942/43 r. utworzone zostały w ramach Żelbetu:
- patrole dywersyjne pod dowództwem ppor. Stanisława Januszkiewicza ps. Lubicz, które osłaniały drukarnię oraz radiostację Wisła na Piaskach Wielkich, prowadzoną przez rodzinę Jędów. Radiostacja nadawała z różnych miejsc w Krakowie z okolic Piasków Wielkich, Swoszowic i Kosocic.
- wywiad i kontrwywiad Żelbetu kierowany przez Stanisława Kostkę Czapkiewicza ps. Sprężyna pozyskiwał informacje o konfidentach, o jednostkach niemieckich, zajmowanych przez nich obiektach, uzbrojeniu, liczebności itd. Kontrwywiad przenikał do struktur policji granatowej i kryminalnej,
- prowadzono szkolenia, a we współpracy z cywilnymi strukturami podziemia kolportaż prasy i działalność propagandową.
W 1943r. pododcinek Żelbetu liczył ok. 3 tys. żołnierzy w 5 batalionach (3 pełnych i 2 szkieletowych) podzielonych terytorialne na kompanie i plutony.
W maju 1944r. żołnierze batalion Żelbet utworzyli oddział leśny działający początkowo w powiecie miechowskim na północ od Krakowa, a od sierpnia-września w okolicach Myślenic.
Powstanie oddziału leśnego było to wynikiem akcji z 7 - 8 maja 1944r. w podkrakowskim wówczas Łęgu, kiedy poległo 3 oficerów cichociemnych w potyczce z Niemcami, utracony został transport broni, a miejscowej konspiracji groziła dekonspiracja.
By uniknąć tych aresztowań ppor. Dominika Ździebło ps. Kordian polecił uczestnikom akcji wyruszyć w teren i utworzyć oddział leśny pod dowództwem ppor. Adama Żuwały ps. Gołąb. Oddział liczył początkowo ok. 30 żołnierzy i operował w Miechowskim na północ od Krakowa. Kolejno dołączyło 20 żołnierzy krakowskiej dywersji Żelbetu z ppor. Arturem Korbelem ps. Bicz, który objął dowództwo, wcześniej był dowódcą patroli dywersyjnych, kierował rozpoznaniem siatki konfidentów w Krakowie i uczestniczył w akcjach ich likwidacji.
To był prawdopodobnie ten moment, kiedy nasz Żołnierz dołącza do oddziału leśnego.
Po masowych aresztowaniach w Krakowie od początku sierpnia przybywają kolejni spaleni, a liczba oddziału rośnie do 100 żołnierzy.
W sierpniu w ramach reorganizacji podczas Akcji Burza scalono pododcinki Żelbetu, Baszty oraz batalion Wojskowej Służby Ochrony Powstania w Zgrupowanie Kraków-Zachód o krypt. 1/17 Żelbet liczące 5 tys. konspiratorów, odtwarzając 20 Pułk Piechoty w składzie formowanej w inspektoratach Kraków i Tarnów 6 Dywizji Piechoty AK dowodzonej przez ppłk. Wojciecha Waydę ps. Odwet, które w 70% składało się z sił Obwodu AK Kraków-Miasto. Planowano opanowanie północno-zachodnich dzielnic Krakowa przez Żelbet i batalion Skała.
Oddział por. Bicza nadal pozostawał w Miechowskiem, staczając potyczki z Niemcami m.in. w Sieciechowicach, koło Barbarki, rozbrajając granatowych policjantów w Czaplach Wielkich, ochraniając zrzutowiska i przychodząc na odsiecz otoczonemu przez Niemców w leśniczówce koło Trzyciąża dowództwu 116. Pułku Piechoty AK Ziemi Olkusko-Wolbromskiej ze 106. DP AK.
We wrześniu 1944r. oddział Żelbetu przeszedł z Miechowskiego w Beskidy na ziemię myślenicką, gdzie przez kolejne miesiące walczył na terenie Obwodu AK Myślenice w górskim terenie. Zgrupowanie Żelbetu rozrosło się do czterech plutonów licząc do 160 żołnierzy;
- OP Żelbet I (ppor. Adam Żuwała Gołąb),
- OP Żelbet II (por. Artur Korbel ps. Bicz - poległ 29.11.44r.),
- OP Żelbet III (por. Jan Korzeniowski ps. Waga - poległ 29.11.44r.),
- OP Żelbet IV (ppor. Władysław Kamski ps. Stryszawa).
W listopadzie 1944r. dowództwo na całością Żelbetu przejął oficer Sztabu Krakowskiego Żelbetu por. Jan Zienkowicz ps. Siekierz, a zastępcą został kpt. Dominik Ździebło-Danowski ps. Kordian. Operowały w tamtym rejonie do końca 1944r. staczając szereg bitew i potyczek we współpracy z lokalnymi strukturami AK.
Z 21 na 22 września oddziały I i III OP Żelbetu rozbroili jednostki Wehrmachtu oraz organizacji Todt we dworze w Tokarni wspólnie z oddziałami Odwet i Pościg myślenickiego Obwodu AK Murawa.
We wrześniu 1944r. oddział Żelbetu przeszedł z Miechowskiego w Beskidy na ziemię myślenicką, gdzie przez kolejne miesiące walczył na terenie Obwodu AK Myślenice w górskim terenie. Zgrupowanie Żelbetu rozrosło się do czterech plutonów licząc do 160 żołnierzy;
- OP Żelbet I (ppor. Adam Żuwała Gołąb),
- OP Żelbet II (por. Artur Korbel ps. Bicz - poległ 29.11.44r.),
- OP Żelbet III (por. Jan Korzeniowski ps. Waga - poległ 29.11.44r.),
- OP Żelbet IV (ppor. Władysław Kamski ps. Stryszawa).
W listopadzie 1944r. dowództwo na całością Żelbetu przejął oficer Sztabu Krakowskiego Żelbetu por. Jan Zienkowicz ps. Siekierz, a zastępcą został kpt. Dominik Ździebło-Danowski ps. Kordian. Operowały w tamtym rejonie do końca 1944r. staczając szereg bitew i potyczek we współpracy z lokalnymi strukturami AK.
Z 21 na 22 września oddziały I i III OP Żelbetu rozbroili jednostki Wehrmachtu oraz organizacji Todt we dworze w Tokarni wspólnie z oddziałami Odwet i Pościg myślenickiego Obwodu AK Murawa.
Partyzanci OP Żelbet I koło Raciechowic, wrzesień/październik 44 r.
21 listopada 1944r. żołnierze Żelbetu i Pościgu po wielogodzinnej walce w przysiółku Porębie na północnych stokach Kamiennika koło Myślenic ochronili swoje miejsce stacjonowania przed niemieckim batalionem SS. Po czym oddziały Żelbetu przeszły na zachód przez Rabę w stronę masywu Kotonia. W masywie Kotonia kwaterowały Oddziały Partyzanckie Żelbetu, oddziały Murawy, OP Wicher z 12. pp AK oraz OW PPS Zamka. Tam ruszyła na nich niemiecka obława.
29 listopada w Zawadce i sąsiednich przysiółkach oddziały AK i PPS stoczyły jedną z większych bitew partyzanckich w Małopolsce.
W starciu z przeważającymi siłami Niemców liczącymi ok. 3 tys. żołnierzy wzięło udział ok. 275 partyzantów. Czołową rolę w walce odegrały oddziały Zgrupowania Żelbet krakowskiego garnizonu AK.
W starciu z przeważającymi siłami Niemców liczącymi ok. 3 tys. żołnierzy wzięło udział ok. 275 partyzantów. Czołową rolę w walce odegrały oddziały Zgrupowania Żelbet krakowskiego garnizonu AK.
Główne uderzenie Niemców skierowane było w centrum Zawadki, gdzie stacjonował oddział Żelbetu por. Bicza. Odgłosy walki zaalarmowały pozostałe jednostki i rozgorzała krwawa walka na całym masywie Kotonia.
Pomimo ogromnej przewagi Niemców żołnierze oddziału por. Bicza nie ustępowali, trwając bohatersko na swoich stanowiskach do zmierzchu. W bitwie poległo 8 żołnierzy, w tym 6 z Żelbetów:
- kpt. Artur Korbel ps. Bicz - dowódca II OP Żelbetu,
- kpt. Jan Korzeniewski ps. Waga - dowódca III OP Żelbetu,
- pchor. sierż. Wiktor Biskupek ps. Wiktor,
- plut. Józef Pękalski ps. Koziołek,
- plut. Ryszard Strzyżowski ps. Gozdawa,
- kpr. Paweł Pogorzelisk ps. Hugo,
- kpr. Antoni Marchwiński ps. Tito,
- kpr. Antoni Prochwicz ps. Okoń,
- por. Stanisław Molek ps. Gawra.
Poległo około 51 zabitych Niemców. 4 grudnia 1944r. Rannych i kontuzjowanych żołnierzy AK ulokowano w leśnych szpitalach, a oddziały Żelbetu dotarły do gajówki na osiedlu Sarnulki nad Kornatką, gdzie podjęto decyzję o rozwiązaniu zgrupowania i rozproszeniu żołnierzy na zimowych kwaterach.
29 listopada w Zawadce i sąsiednich przysiółkach oddziały AK i PPS stoczyły jedną z większych bitew partyzanckich w Małopolsce.
W starciu z przeważającymi siłami Niemców liczącymi ok. 3 tys. żołnierzy wzięło udział ok. 275 partyzantów. Czołową rolę w walce odegrały oddziały Zgrupowania Żelbet krakowskiego garnizonu AK.
Główne uderzenie Niemców skierowane było w centrum Zawadki, gdzie stacjonował oddział Żelbetu por. Bicza. Odgłosy walki zaalarmowały pozostałe jednostki i rozgorzała krwawa walka na całym masywie Kotonia.
Pomimo ogromnej przewagi Niemców żołnierze oddziału por. Bicza nie ustępowali, trwając bohatersko na swoich stanowiskach do zmierzchu. W bitwie poległo 8 żołnierzy, w tym 6 z Żelbetów:
- kpt. Artur Korbel ps. Bicz - dowódca II OP Żelbetu,
- kpt. Jan Korzeniewski ps. Waga - dowódca III OP Żelbetu,
- pchor. sierż. Wiktor Biskupek ps. Wiktor,
- plut. Józef Pękalski ps. Koziołek,
- plut. Ryszard Strzyżowski ps. Gozdawa,
- kpr. Paweł Pogorzelisk ps. Hugo,
- kpr. Antoni Marchwiński ps. Tito,
- kpr. Antoni Prochwicz ps. Okoń,
- por. Stanisław Molek ps. Gawra.
Poległo około 51 zabitych Niemców. 4 grudnia 1944r. Rannych i kontuzjowanych żołnierzy AK ulokowano w leśnych szpitalach, a oddziały Żelbetu dotarły do gajówki na osiedlu Sarnulki nad Kornatką, gdzie podjęto decyzję o rozwiązaniu zgrupowania i rozproszeniu żołnierzy na zimowych kwaterach.
4 grudnia w odwecie Niemcy przeprowadzili pacyfikację położonej u podnóża Kotonia Zawadki, paląc wieś i mordując 15 osób. Spalone zostały także liczne zabudowania w Tokarni, Pcimiu i Krzczonowie.
Żołnierze Żelbetu pozostający w Krakowie uczestniczyli podczas zajmowania miasta przez Armię Czerwoną w zabezpieczaniu obiektów użyteczności publicznej, chronili m.in. Wawel wywieszając na nim biało-czerwoną flagę.
Ruszył patrol z por. Halszką na czele, by chronić przed grabieżą wawelskie wzgórze. Po latach okupacji na Baszcie Sandomierskiej pojawiła się biało-czerwona flaga, a nad miastem zabrzmiał dzwon Zygmunta.
Żołnierze Żelbetu pozostający w Krakowie uczestniczyli podczas zajmowania miasta przez Armię Czerwoną w zabezpieczaniu obiektów użyteczności publicznej, chronili m.in. Wawel wywieszając na nim biało-czerwoną flagę.
Ruszył patrol z por. Halszką na czele, by chronić przed grabieżą wawelskie wzgórze. Po latach okupacji na Baszcie Sandomierskiej pojawiła się biało-czerwona flaga, a nad miastem zabrzmiał dzwon Zygmunta.
Po wyjściu z więzienia wyjechał na Ziemie Zachodnie na Dolny Śląsk i ostatecznie osiadł w Sulikowie koło Zgorzelca. Organizował tam harcerstwo oraz był założycielem KS Bazalt Sulików, gdzie zainicjował społeczną budowę stadionu sportowego.
Źródło:
Śladami AK w Małopolsce. Przewodnik historyczno-krajoznawczy wydany przez Muzeum AK,
