Andrzej Błachaniec, tarnowski Strzelec, I Brygada Legionów, Brygada Juranda AK, 2 AWP, Zgorzelec cz. II

 Pamięci bohaterom - mieszkańcom ziemi zgorzeleckiej

Zapraszam Państwa do zapoznania się z postacią ziemi zgorzeleckiej, który podczas I i II wojny światowej walczył o wolną i niepodległą Polskę w 5 Pułku Piechoty od samego początku jego formowania w sierpniu 1914r. do września 1939r. a kolejno w strukturach Wileńskiego Okręgu AK. Historię opisuję na kanwie wydarzeń historycznych, a za wszelakie omyłki historyczne przepraszam. 

 31 października 1918r. Tarnów został pierwszym wolnym miastem w II RP, z którego ponad 4 lata wcześniej w sierpniu 1914r. zgodnie z rozkazem Józefa Piłsudskiego strzelec Andrzej Błachaniec wyruszył wraz ze swoim Oddziałem Związku Strzeleckiego do Krakowa.    
    W tym samym czasie, pod koniec października 1918r. za sprawą kpt. Michała Karaszewicza - Tokarzewskiego w Krakowie rozpoczyna się odtwarzanie byłego 5 Pułku Piechoty od tej pory zwanego Legionowym, który podczas bojów I WŚ uzyskał przydomek Zuchowatych, w koszarach przy ul. Rajskiej 2 (obecnie Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie).

    Październik i listopad 1918r przynosi zmiany w całej Europie, szczególnie jest to widoczne na obszarach objętych bezpośrednimi działaniami wojennymi  Niemiecka i austriacka armia opuszczają swoje garnizony, trwa demobilizacja, przemarsze przez ziemie polskie żołnierzy i jeńców różnych armii i narodowości. Chaos może sprzyjać przewrotom, które mogą zachwiać powstającym z niewoli młodym Państwem Polskim. Armia Czerwona rozpoczęła marsz na zachód, zajmując tereny okupowane dotąd przez wojska Państw Centralnych. Niemcy trzymają na granicach zachodnich w swoich rękach ziemie zaboru pruskiego. 

- Szlakiem Gochów w Powstaniu Warszawskim PW44 cz2. Trochę z historii Gochów.

    Czesi zajęli Śląsk Cieszyński, Ukraińcy proklamowali w Małopolsce Wschodniej Zachodnioukraińską Republikę Ludową włącznie z Przemyślem. W kraju trwa rozbrajanie Niemców i Austriaków przez członków Polska Organizację Wojskową zorganizowanej przez Józefa Piłsudskiego
    I wrócili ponownie na wezwanie Zuchowaci, z zakątków Polski i Europy, na wiadomość o odtwarzanym macierzystym 5 pułku.
    Wraca z frontu włoskiego do domu w Dąbrowie Tarnowskiej nasz zgorzelecki żołnierz, który był jednym z ok. 100 żołnierzy 5 kompanii kadrowej walcząc w jej szeregach od sierpnia 1914r. do kryzysu przysięgłego w 1917r. już w szeregach następcy 5 Pułku Piechoty, po czym jako poddany Cesarza Austro-Węgierskiego wysłany został na front włoski.
    W dniach 10 i 11 listopada 1918r. sformowany 5 Pułk Piechoty pod dowództwem mjr. Juliana Stachiewicza i kpt. Michała Karaszewicza - Tokarzewskiego wyruszyły do walki z Ukraińcami o Przemyśl. Po jego szybkim odbiciu z rąk Ukraińców oddziały 5 Pułku zostały skierowane do walki z Ukraińcami o Lwów.

    W dniach 20 - 21 listopada 1918r. pułk liczy ok. 1500 żołnierzy, którzy walczą na ulicach Lwowa pod dowództwem już ppłk. Michała Karaszewicza - Tokarzewskiego dowodzącego wszystkimi oddziałami Lwowa. 
    Po wyzwoleniu Lwowa przez kilka miesięcy 5 pułk zostaje we Lwowie, a żołnierze kontynuują przez kolejne 4 miesiące walki z Ukraińcami na przedmieściach, biorąc udział m.in w wypadach pod Dawidowem, Krotoszynem, Zimną Wodą, Basiówką, Zboiskami, Malechowem. Po zakończeniu walk o Lwów i jego przedmieścia oddziały pułku zostają przerzucone na Wileńszczyznę i wchodzi w skład utworzonej 2 Dywizji Piechoty Legionów.
    17 kwietnia 1919r. pułk zdobywa Lidę, gdzie został skierowany po wybuchu wojny z międzynarodówką bolszewicką, a następnie wsparł kawalerię płk. Beliny - Prażnowskiego w Wilnie, zdobywając Nową Wilejkę i Podbrodzie. Po walkach na Wileńszczyźnie 5 pułk walczy na Łotwę wspólnie z Łotyszami przeciwko bolszewikom.
    3 stycznia 1920r. po sforsowaniu Dźwiny po Dynenburgiem i wyparciu oddziałów bolszewików z miasta pułk zamknął im drogę odwrotu. Zwycięska kampania pozwoliła Łotyszom zachować niepodległość, a Polakom skrócić front z bolszewikami. Wspólna walka Polaków i Łotyszy była możliwa, dzięki zawartemu 30 grudnia 1919r. sojuszowi wojskowemu. Po zwycięskiej kampanii na Łotwie i po odpoczynku pułk został skierowany ponownie do walk na Ukrainę.

    8 maja 1920r. 
oddziały Polskie wspólnie z Ukraińskimi zdobywają Kijów, 
a 26 maja Żytomierz.

    10 czerwca 1920r. po rozpoczęciu kontrofensywy przez bolszewików oddziały pułku zagrożone okrążeniem opuścił Kijów jako przednia straż 3 Armii WP.
    W nocy z 11 na 12 czerwca 1920r. pułk otworzył polskim oddziałom drogę na zachód tocząc walki k. Borodjanki z bolszewicką grupą Golikowa. 
    W czerwcu i lipcu walcząc z oddziałami Konnej Armii Budionnego pułk wycofał się nad Styr, a następnie nad Bug w rejon Włodawy, gdzie w czasie kontrofensywy polskiej walczył w okolicach Lubartowa.
    16 sierpnia 1920r. oddziały 5 pułku piechoty zajęły Parczew i kolejno Białą Podlaską, Międzyrzecz, na początku września walczyły o Grodno, potem na Suwalszczyźnie ale już Litwinami.
    22 września 1920r.  podczas Bitwy nad Niemnem pułk brał udział w walkach o Sejny, a 28 września walczył o Lidę. 
    W marcu 1921r. po zawarciu pokoju oddziały 5 Pułku został skierowane na polsko - litewską linię demarkacyjną do Lebiediewa. W lipcu 1921r. Pułk zakwaterował w Lidzie, skąd jesienią 1922r. został przeniesiony na stałe do Wilna, gdzie razem z 1 Pułkiem Piechoty Legionów zajął koszary na Śnipiszkach. 

Podczas przewrotu majowego 220 osobowy oddział 5 Pułku uczestniczył w decydującym natarciu na Powiślu.

  2 maja 1932r. Andrzej Błachaniec został odznaczony Medalem Niepodległości dla osób, które czynnie zasłużyły się dla niepodległości Polski przed I wojną światową lub podczas jej trwania.

    Odznaczonym Krzyżem i Medalem Niepodległości przysługiwało prawa m.in. do:

- pierwszeństwa dzieci przy przyjmowaniu do szkół państwowych,  samorządowych i zakładów naukowych oraz zwolnienia od opłat administracyjnych,
- zaliczenia okresu działalności zmierzającej do odzyskania niepodległości do wysługi emerytalnej,
- pierwszeństwa przy obsadzaniu stanowisk w urzędach, instytucjach, przedsiębiorstwach państwowych 
- prawo otrzymania pracy,
- zaopatrzenie ze Skarbu Państwa dla siebie, a po jego zgonie, sierotom po nim oraz rodzicom.

  Święto pułku 
obchodzono w rocznicę Bitwy pod Kostiuchnówką 4 i 5 lipca.

    Do sierpnia 1939r. pułk zajmowała się szkoleniem rekrutów z centralnej i zachodniej Polski. 

  Po klęsce wrześniowej Andrzej Błachaniec wrócił do Wilna, gdzie już w1940r. wstąpił do konspiracji niepodległościowej ZWZ - AK. W 1941r. został aresztowany przez gestapo i po skazaniu na śmierć w grudniu 1942r. ucieka po czym zostaje skierowany w 1943r. do organizowanego oddziału leśnego AK.

.... i tutaj następuję dziura, którą w miarę możliwości uzupełnię przy sprzyjających okolicznościach.
 Wileńskie oddziałów, w tym czasie skutecznie walczyła z sowiecką partyzantką, która mimo zawartych układów z AK niszczyła jej oddziały, mordowała i grabiła polską ludność

    21 lutego 1944 r. w wyniku połączenia oddziałów por. Czesława Grombczewskiego ps. Jurand i por. Wilhelma Dietmeyera ps. Wilczur powstał w Bujwidzie leśny oddział partyzancki AK, który zapoczątkował istnienie 1 Wileńskiej  Brygady AK. Na czele Brygady stanął por. Jurand, a jego zastępcą został por. Wilczur. 
  W kwietniu 1944r. oddział został oficjalnie przemianowany na 1 Brygadę Wileńska AK Juranda i szybko opanował przydzielony obszarze działania tj. północno - wschodnie okolice Wilna w promieniu 60 - 70 km od miasta. 
    Początkowo Brygada wchodziła w skład 1 Zgrupowania AK pod dowództwem mjr. Antoniego Olechnowicza ps. Pohorecki.  

- Ośrodek Mobilizacyjny Okręgu Wileńskiego AK 1944 - 1948

    Okręg Wileński AK był najsilniejszym liczebnie po warszawskim Okręgiem AK w okupowanej Polsce, mimo braku jakiejkolwiek pomocy z zewnątrz, jeżeli chodzi o zaopatrzenie w broń, amunicje, umundurowanie itp.
  Przyszli żołnierze umiejętności walki w lesie zdobywali w plutonie szkolnym legionisty Strzelca z Tarnowa, zawodowego żołnierza WP z Wilna st. sierż. Andrzeja Błachańca ps. Kaczan. W połowy maja szkolenia przejęła kompania szturmowa ppor. Romana Żebryka ps. Korab. 
    Oddziały 1 Brygady Wileńskiej AK Juranda brały udział w wielu bojach, w tym m.in.:
- 4 marca 1944r. w Kuprianiszki rozbroiły oddział Organizacji Todt i  wykonał wyrok na jej komendancie 
- 7 marca 1944r. w Powidakach zasadzka na niemiecką kolumnę samochodó
- 10 marca 1944r. koło Mejszagoły zasadzka na niemiecką kolumnę samochodów
- 15 maca 1944r. w Dwórze Europa zasadzka na niemiecką kolumnę samochodową
- 20 marca 1944r. w Antokolce potyczka z policją litewską
- 31 marca 1944r. w Rykontach atak na niemiecki bunkier kolejowy
- 8 kwietnia 1944r. w Skorbucianach potyczka zwiadu konnego z bandą rabunkową
- 11 kwietnia 1944r. na szosie na Lidę potyczka z niemiecką kolumną samochodową
- 25 kwietnia 1944r. zasadzka na rosyjską kolumnę gen. Własowa w Wierchbezdance koło Bezdan
- 25 kwietnia 1944r. pod Majkubamin starcie z niemiecką grupą pościgową
- 30 kwietnia 1944r. rozbicie posterunku policji niemieckiej w Ławaryszkach
- 1 maja 1944r. odparcie ataku sowieckiej bandy rabunkowej w Kozakach
- 15 maja 1944r. atak na placówkę niemieckiego wojska k. Szumska z 6 Brygadą Konara
- 18 maja 1944r. wysadzenie torów kolejowych koło wsi Łokciany
    14 czerwca 1944r. część oddziałów 1 Brygady Juranda została przydzielona do ochrony sztabu Dowódcy 1 Zgrupowania mjr. Pohorockiego, w tym kompania szkolna  chor. Błachańca. Na czele utworzonego Oddziału Osłonowego liczącego ok. 180 żołnierzy stanął por. Wilhelm Dietmeyer Wilczur.
    16 czerwca 1944r. pozostałe oddziały 1 Brygady zostały włączona do II Zgrupowania AK mjr. Mieczysława Potockiego ps. Węgielny. 
Oddziały te brały udział w wielu bojach, w tym m.in.: 
- 18 czerwca 1944r. atak na koszary litewskiej policji w Komorowszczyznie
- 20 czerwca 1944r. zasadzka na patrol niemieckiej żandarmerii w Olszewie
- 30 czerwca 1944r. zasadzka na niemiecką kolumnę na szosie do Michaliszek w Kotłówce

- 1 lipca 1944r. początek Akcji BURZA w Okręgach AK Wilno i Nowogródek

- 8 lipca 1944r. wspólna walka z Sowietami pod Mejszagołą z wycofującymi się Niemcami z Wilna
- 13 lipca 1944r. bitwa pod Krawczunami z niemieckimi oddziałami, podczas której ginie Jurand. W bitwie tej walczą także oddziały 4 Brygady por. Ronina, 12 Brygady por. Światołdycza i 36 Brygady por. Wujka. Brygada nie brała bezpośredniego udziału w operacji Ostra Brama. 

- 7 – 13 lipca 1944r. w Powstaniu Wileńskim operacja "Ostra Brama" żołnierze AK wyzwolili Wilno z Armią Sowiecką

    17 lipca 1944r. podczas odprawy z Sowietami w Boguszy żołnierze NKWD aresztują przybyłych oficerów AK, a
    18 lipca 1944r. oddziały NKWD rozbroiły i aresztowały przybyłych do ustalonego z Sowietami punktu koncentracji na obr4zeżach Puszczy Rudnickiej żołnierzy Wileńskich i Nowogródzkich Brygad AK. Po osadzeniu w obozie w Miednikach Królewskich wileńscy żołnierze zostawali 28 lipca 1944r. wywiezienie do Kaługi w ZSRR, a a następnie do obozów pracy leśnej.
  Nielicznym żołnierzom udało się uniknąć aresztowania, którzy następnie kontynuowali walkę z Sowieckim okupantem na byłych ziemiach II RP i obszarze nowej Polski. Ok. 200 żołnierzy wileńskiej AK wstąpiło do formowanej II AWP. Andrzej Błachaniec został skierowany do 35 Pułku Piechoty 7 Dywizji Piechoty 2 AWP, z którą przeszedł cały szlak bojowy, przez forsowanie Nysy Łużyckiej aż do zakończenia walk w Melniku w Czechach.

- Budziszyn 1945 Największa Bitwa Pancerna w Historii Wojska Polskiego 16-30 Kwietnia 1945r Część 3 „Zaskoczenie - niemieckie uderzenie w widłach rzek Sprewa i Schwarzer Schops” Cisza przed Burzą - Pościg 2 Armii na Drezno 20-21 kwietnia 1945r

   Do Zgorzelca chor. Błachniec przybył pierwszy raz w 1945r., gdzie pułk otrzymał miejsce stacjonowania. Następnie pułk został skierowany w Tarnowskie Góry. W 1947r. w trakcie walk w Bieszczadach z bandami UPA podczas Akcji Wisła chor. Błachaniec został kolejny raz ranny.
  W czasie pierwszego pobytu w Zgorzelcu uczestniczył w uruchomieniu młyna, wytwórni makaronu,  fabryki walizek i fabrykę "włókienniczą” na Ujeździe. Także w okolicznych wioskach  tak jak w Jerzmankach uruchomił gorzelnię, zorganizował Pocztę Polową i sadził pierwsze hektary ziemniaków. W Pokrzywniku, Żarskiej Wsi, Gronowie, Dłużynie Dolnej, Jędrzychowicach zorganizował fermy bydła. W zakładzie przy ul. Łużyckiej uruchomił produkcję warzyw, którą po pewnym czasie jemu odebrano, dając gospodarstwo przy ul. Józefa Stalina 28 dzisiejszej ul. Warszawskiej niedaleko parku miejskiego obecnie imienia Błachańca.

Żródło;
https://pl.wikipedia.org/5 Pułk_Piechoty_Legionów

https://pl.wikipedia.org/5_Pułk_Piechoty