piątek, 18 kwietnia 2014

Z krwi jestem Ormianinem, z duszy i przekonań Polakiem . . . wraz z krwią matki wyssałem nienawiść do Związku Radzieckiego

  Tumanowicz Walerian Józef ps. Jagra, Jagodziński, z pochodzenia Ormianin, legionista, oficer WP, KOP, SZP-ZWZ-AK, DSZ, Zrzeszenia WiN.
   Urodzony 1 marca 1894r. w Rusbanilii na Bukowinie jako syn Issaka i Marii z d. Petrowicz. Rozpoczęte gimnazjum w Czerniowcach kończył w Wiedniu, gdzie zdał maturę.
   W 1914r. wstąpił do Legionów Polskich, gdzie służył w 3 pułku piechoty Legionów, brąc udział m.in w bitwach pod Rafajłową, Kostiuchnówką starciach pod Rarańczą i Kaniowem. W 1918r. został oficerem służby stałej WP i następie walczył w szeregach 3. pp Legionów w wojnie polsko - ukraińskiej w 1919r. oraz w wojnie polsko - bolszewickiej w 1920r.
   Po wojnie ukończył studia na Akademii Handlowej we Lwowie oraz szkołę oficerską. Kolejno służył w Wilnie, Rykontach, Trokach i Białymstoku. Ze starszeństwem 1 lipca 1925r. został awansowany na stopień kapitana, od 1932r. służył w Korpusie Ochrony Pogranicza. Przed wybuchem II wojny światowej został awansowany na stopień majora.
   We wrześniu 1939r. dowodził I batalionem 146 pp i walczył m.in. w bitwie pod Kutnem. Pod koniec walk dowodził I batalionem odtworzonego 43 pp w Kombinowanej Dywizji Piechoty gen. Jerzego Wołkowickiego.
     Po zakończonych walkach w 1939r.  przedostał się do Warszawy, a potem udał się do Krakowa, gdzie nawiązał kontakt ze Służbą Zwycięstwu Polski, a od 1940r. organizował i był pierwszym inspektorem Inspektoratu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej Mielec.
   W marcu 1943r. kierował przygotowaniami do rozbicia więzienia w Mielcu. Odwołany został z funkcji Inspektora 25 lutego 1944r. przez Komendanta Okręgu AK Kraków płk. Józefa Spychalskiego ps.Luty na wniosek Zenona Soboty ps. Świda pozostając w dyspozycji Komendy Okręgu AK Kraków. Po wkroczeniu Sowietów na terytorium Polski i rozwiązaniu Armii Krajowej działał dalej w konspiracji niepodległościowej w organizacji Nie (Niepodległość) i DSZ (Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj).
   Został awansowany na stopień pułkownika. W połowie 1945r. nawiązał kontakt z komendantem Obszaru Południowego DSZ płk Antonim Sanojcą ps. Skaleń i objął kierownictwo na terenie Obszaru Południowego DSZ (woj. rzeszowskie, krakowskie, górnośląskie i dolnośląskie) przyjmując ps. Jagodziński.
   Po rozwiązaniu DSZ działał w Zarządzie Obszaru Południowego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość kierując akcją „Z”. Powołał zespół propagandowy i redaktorski z Chudybą na czele.
   Od 1946r. mieszkał Jeleniej Górze, gdzie był współwłaścicielem sklepu. 22 października 1946r. został aresztowany w Krakowie przy ul. Floriańskiej 3. Następnie był sądzony łącznie z 17 oskarżonymi w procesie II Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość oraz członków Polskiego Stronnictwa Ludowego PSL w Krakowie, który toczył się od 11 sierpnia do 10 września 1947 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym (WSR) przy ul. Senackiej 1.
   10 września 1947r. został skazany na karę śmierci, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa.
..... swoje przekonania kształtowałem od roku 1914 w Legionach.
 ..... przez 30 lat od Legionów aż do AK, pracowałem w jednym i tym samym duchu.
Żywiłem nienawiść do Rosji i według tego pracowałem. Z chwilą kiedy armia rosyjska weszła na ziemie polskie i postawiła na nich swoje garnizony, myślałem, że to już koniec niepodległości. Trudno mi było. Wysoki Sądzie, w 50 roku życia zmienić duszę, bo ta dusza już we mnie skostniała … Z krwi jestem Ormianinem, z duszy i przekonań Polakiem . . . Wraz z krwią matki wyssałem nienawiść do Związku Radzieckiego. . . 
   Zamordowany został 13 listopada 1947r. ok godz.19. w krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich i pochowany na cmentarzu Rakowickim. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie na wniosek córki Grażyny Podstawskiej postanowieniem z 17 stycznia 1992r. unieważnił wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego WSR w Krakowie z 10 września 1947r.
Odznaczony:
- 4-krotnie Krzyżem Walecznych (za udział w wojnie ukraińskiej i polsko - bolszewickiej w 1919-1920),
- Krzyżem Zasługi, - Krzyżem za Wojnę, - Krzyżem Niepodległości, - Medalem Dziesięciolecia.

Źródło:
http://ipn.gov.pl/skazny_smierc_krakow/
http://ipn.gov.pl
http://www.malopolskawiiwojnie.pl
http://fundacjaormianska.pl
http://pl.wikipedia.org
http://zhwin.pl
http://ipn.gov.pl/katalog_ipn.pdf
http://www.poczytaj.pl